सारायेभो। भेनेजुएलामाथि हालै गरिएको अमेरिकी सैन्य कारबाही र त्यहाँका राष्ट्रपतिको नियन्त्रणलाई बोस्निया तथा हर्जेगोभिनाका विज्ञहरूले गम्भीर रूपमा अध्ययन गर्नुपर्ने घटनाका रूपमा व्याख्या गरेका छन् ।
उहाँहरूका अनुसार यस प्रकारका कदमहरूले विशेषगरी साना तथा विकासोन्मुख देशहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय स्थायित्व र सार्वभौमिकताको विषयमा चिन्ता उत्पन्न गरेको छ ।
बोस्नियाली राजनीतिक विश्लेषक तथा पूर्व कूटनीतिज्ञ फुआद दिदिचका अनुसार उक्त अमेरिकी कदमलाई एकल घटनाका रूपमा मात्र नभई व्यापक रणनीतिक नीतिको हिस्साका रूपमा बुझ्न आवश्यक छ ।
उहाँले हालै सार्वजनिक गरिएको अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिमा पश्चिमी गोलार्धमा अमेरिकी प्रभाव पुनःस्थापना गर्ने उद्देश्य उल्लेख गरिएको बताउँदै जनवरी ३ मा भएको भेनेजुएलासम्बन्धी कारबाही त्यस रणनीतिलाई कार्यान्वयन गर्ने ठोस प्रयासका रूपमा देखिएको बताउनुभयो । यसले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा नयाँ परिस्थितिको संकेत दिएको उहाँको भनाइ छ ।
दिदिचका अनुसार पछिल्ला घटनाक्रमले प्रमुख शक्तिहरूले अन्तर्राष्ट्रिय मामिलामा निर्णय गर्दा सहयोगी राष्ट्रहरूसँग पर्याप्त परामर्श नगर्ने र अन्तर्राष्ट्रिय कानुन तथा स्थापित मान्यताहरूलाई पूर्ण रूपमा ध्यान नदिने प्रवृत्तिलाई उजागर गरेको छ ।
यस्ता अभ्यासहरूले विश्व राजनीतिक संरचनामा दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्ने र बाल्कन क्षेत्रसहित अन्य संवेदनशील क्षेत्रहरूमा समेत नीतिगत असर देखिन सक्ने उहाँको धारणा छ ।
उहाँले क्युबा, कोलम्बिया र मेक्सिकोसहित ल्याटिन अमेरिकाका विभिन्न देशहरूमा यस घटनाप्रति चासो र चिन्ता व्यक्त गरिएको उल्लेख गर्नुभयो । साथै, युरोपेली साझेदार राष्ट्रहरूसँग पर्याप्त परामर्शबिना गरिएको अमेरिकी कदमले ती देशहरूमा पनि असहजता सिर्जना गरेको उहाँको भनाइ छ ।
यसै क्रममा बोस्नियाली इतिहासकार तथा पूर्व कूटनीतिज्ञ स्लोबोदान सोजाले भेनेजुएला घटनाक्रमलाई अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा ठूला शक्तिहरूले अपनाउँदै आएको हस्तक्षेपकारी ढाँचासँग तुलना गर्नुभयो । उहाँले केही पश्चिमी सञ्चारमाध्यमहरूले उक्त घटनालाई ‘आक्रमण’ भनेर उल्लेख नगरेको र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनका दृष्टिले यसको प्रभावलाई सीमित रूपमा मात्र प्रस्तुत गरेको टिप्पणी गर्नुभयो ।
सोजाका अनुसार उक्त अमेरिकी कदमको प्रमुख उद्देश्य भेनेजुएलाका ऊर्जा स्रोतहरूमाथि प्रभाव कायम गर्नु हुन सक्ने देखिन्छ । उहाँले यसअघि इराक र लिबियामा देखिएका यस्तै हस्तक्षेपका परिणामस्वरूप ती देशहरूको सार्वभौमिकता कमजोर भएको र लामो समयसम्म क्षेत्रीय अस्थिरता कायम भएको उदाहरण प्रस्तुत गर्नुभयो ।
विज्ञहरूको निष्कर्षमा, भेनेजुएलासम्बन्धी पछिल्ला घटनाक्रमले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा एकपक्षीयताको प्रवृत्ति बढ्दै गएको संकेत दिएको छ । यसले विश्वभरका साना राष्ट्रहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको दिशा, स्थायित्व र भविष्यप्रति गम्भीर चासो उत्पन्न गराएको छ । (रासस/सिन्ह्वा)
