काठमाडौँ । भारत, चीनदेखि क्यानडाबाट ३० करोड २९ लाख रुपैयाँ बराबरका मोबाइल फोन चार्जर नेपालमा भित्र्याइएको छ । चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि जेठसम्मको अवधिमा विभिन्न देशमा उक्त रकम बाहिरएको हो ।

भन्सार विभागकाअनुसार यो ११ महीनाको अवधीमा ३९ लाख ४२ हजार ८६६ थान मोबाइल फोन चार्जर आयात गरिएको छ । भारत, चीन, अष्टे«लिया, क्यानडा, साइप्रस, फ्रान्स, जर्मनी, हङकङ, इजरायल, इटली, जापान, कोरिया, पोल्याण्ड, पोर्चुगल लगायतका देशबाट मोबाइल फोन चार्जर ल्याइएको हो ।

ती चार्जर नेपालमा ल्याउँदा नेपाल सरकारले ९४ करोड ३९ लाख मात्रै आम्दानी गरेको छ । मोबाइल फोन चार्जर नेपालमा आउने देशमध्ये सबैभन्दा बढी चीनबाट हो । उक्त देशबाट ३५ लाख ७० हजार थान चार्ज आएको छ । उक्त चर्जर खरिद गर्न २८ करोड १० लाख रुपैयाँ चीन पठाइएको छ । चीनबाट आएका ती चार्जबाट राज्यले जम्मा ८ करोड ६२ लाख राजस्व संकलन गरेको छ ।
यस्तै ११ महीनाको अवधीमा सबैभन्दा धेरै फोन चार्ज भारतबाट भित्रिएको छ । भारतबाट ३ लाख ७२ हजार ६९२ थान त्यस्ता फोन चार्ज नेपालमा आयात गरिएको छ । जसका लागि २ करोड १७ लाख लाख  रुपैँया खर्चनु परेको छ । भारतबाट आएका त्यस्ता फोन चार्जबाट  राज्यले जम्मा ८० लाख ९९ हजार राजश्व उठाएको छ ।

समग्रमा हेर्दा चीन र भारत मोबाइल चार्जरको प्रमुख स्रोत बनेका छन् । सस्तो र व्यापक आपूर्ति भएका कारण यिनै दुई देशमाथि नेपालको निर्भरता उच्च देखिएको छ । भारतमा पछिल्लो समय चार्जर निर्माणका लागि सरकारले त्यस्ता उद्योगलाई विशेष प्राथमिकतामा राख्दै सुविधा समेत दिँदै आएको छ । त्यहाँ खासगरी पीएलआई, पीएमपी, मेक इन इण्डिया कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेका छन् । ती कार्यक्रमहरूले चिपसेट, चार्जर, कनेक्टरहरु उत्पादक गर्नेहरुलाई विशेष सहुलित दिइरहेको छ ।

अर्थतन्त्रमा बलियो हुँदै गइरहेको चीन समेत इलेक्ट्रोनिक समान निर्माणमा छर्लङ मारिरहेको छ ।

चीनको मोबाइल चार्जर बजार २०२३ मा लगभग ५.८ खर्ब रुपैँया रहेको थियो । जसलाई २०३० सम्म यसलाई भारी रुपमा बढाउने लक्ष्य राखिएको छ ।  भारत,चीनले आफ्ना यस्ता उत्पादित इलेक्ट्रोनिक वस्तुहरुलाई विश्वभर फैलाउन तीव्र प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन् ।
उनीहरु तिब्र रुपमा लाग्दा नेपालमा भने यस्ता वस्तु उत्पादनमा खासै जोड दिइएको छैन । सरकारका नीतिहरुले समेत त्यतातर्फ ध्यान दिन सकिरहेको छैन ।

प्रोटो मोबाइल फोनको इतिहास सन् १९०८ देखि सुरु हुन्छ जतिबेला केन्टुकीमा एक वायरलेस टेलिफोनका लागि अमेरिकी पेटेन्ट जारी गरिएको थियो।

एटी एन्ड टीमा काम गर्ने इन्जिनियरहरुले मोबाइल फोन बेस स्टेसनहरुका लागि सेल विकास गर्दा सन् १९४० को दशकको सुरुआतमा मोबाइल फोनको आविष्कार भएको थियो ।

पहिलेका मोबाइल फोनहरू वास्तवमा मोबाइल फोन थिएनन्। तिनीहरू दुईतर्फी रेडियो थिए जसले ट्याक्सी चालक र आपतकालीन सेवा जस्ता मानिसलाई संवाद गर्न अनुमति दिएको थियो।

मोटोरोलाका कार्यकारी मार्टिन कूपरले सन् १९७३ अप्रिल ३ मा पहिलो ह्यान्डहेल्ड सेल फोन कल गरेपछि त्यो सबै परिवर्तन भयो। उनले फोन गरेको केटा बेल ल्याब्समा उनको प्रतिद्वन्द्वी थियो।

कूपरको फोनको तौल २।५ पाउण्ड (१.१ किलो) भन्दा कम थियो। यसको ब्याट्रीले आधा घण्टा प्रयोग गर्न अनुमति दिन्थ्यो । दश घण्टा रिचार्ज गरेपछि फेरि कुराकानीका लागि तयार हुन्थ्यो।

यी प्रारम्भिक मोबाइल फोनहरूलाई प्रायः ० जी मोबाइल फोन अर्थात शून्य जेनेरेसन मोबाइल फोनका रुपमा चिनिन्छ ।

पहिला १जी सेलुलर नेटवर्कको लन्च हुनुभन्दा छ वर्ष अघिसम्म ०जी प्रयोगमा आएको थियो । त्यसपछि मात्र यो टोक्योको केन्द्रमा गयो ।

सन् १९८४ सम्म सम्पूर्ण जापानलाई कभर गर्नका लागि पर्याप्तरुपमा नेटवर्क विस्तार भएको थियो ।

सन् १९८३ मा मोटोरोलाले १० करोड डलरको लागतमा विकसित म्थलबत्ब्ऋ डण्ण्ह सुरु गर्यो । यसको मूल्य लगभग चार हजार डलर थियो र सकिनुअघि ३० मिनेटको टक टाइमसम्म चल्यो। यो इँटा जस्तो देखिन्थ्यो र मानिसहरूले यसलाई ईंटा भन्छन् ।

फोनको साइज ठूलो भए पनि यसलाई अहिलेसम्म बनेको सबैभन्दा पोर्टेबल टेलिफोन मानिन्छ। इतिहासमा पहिलो पटक मानिसले तार वा पोर्टेबल फोन होल्डरहरूको अवरोध बिना कसैलाई कल गर्न सक्छ।

सन् १९९० को दशकसम्म डेभलपरहरुले दोस्रो पुस्ताको मोबाइल फोन जारी गर्न सुरु गरेनन् । सन् १९९२ मा आईबीएम साइमन रिलिज भएको थियो । यो फोनलाई पहिलो स्मार्टफोन मानिन्छ।

फोन कल गर्न थप क्षमतासाथ यसले एक योजनाकारका रूपमा अधिक काम गर्यो। तपाईं कार्य सूचीहरू सिर्जना गर्न र सम्पर्कहरू भण्डारण गर्न सक्ने हुनुभयो । साइमनले सम्हाल्न सक्ने सबै कुरा यही थियो।

यो ह्यान्डहेल्ड उपकरण लगभग ९०० डलरमा खुद्रा बिक्री भयो र ५० हजार प्रति बेचियो। साइमनले अनिवार्यरूपमा धेरै स्मार्टफोन आउनका लागि मार्ग प्रशस्त गर्यो। एजेन्सीको सहयोगमा