मोरङ। मोरङको बेलबारीस्थित बेतना सिमसारमा करिब चार वर्षअघि फेला परेका अतिसङ्कटापन्न सूचीमा सूचिकृत ‘ब्लाक सफ्टसेल’ नामक कछुवा संरक्षणको अभावमा लोप हुने अवस्थामा पुगेका छन् ।
अष्ट्रियाका वैज्ञानिकको टोलीले बेतना सिमसार क्षेत्रमा दुई दर्जनभन्दा बढीको सङ्ख्यामा यी कछुवा फेला परेका हुन् ।
सन् २०२२ मा आरको नेपालको सहयोगमा अष्ट्रियाका वैज्ञानिक डा पिटर प्रस्छाङको नेतृत्वमा गरिएको अनुसन्धानले मोरङको बेतना सिमसारमा ब्लाक सफ्ट सेल (कालो नरम खपटे) प्रजातिको कछुवा फेला पारेको हो । जसको वैज्ञानिक नाम ‘निलोस्सोनिया निगृकन्स’ हो ।
अन्तरराष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ (आइयुसिएन) को रातो सूचीमा अतिसङ्कटापन्न अवस्थामा सूचीकृत यो कछुवाका लागि बेतना सिमसार प्राकृतिक वरदान सावित हुनुपर्नेमा पछिल्लो समय बढ्दो मानवीय चाप र चेतनाको अभावका कारण यी कछुवाको भविष्य सङ्कटमा पर्दै गएको राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषका संरक्षण अधिकृत गोविन्दप्रसाद पोखरेलले बताउनुभयो ।
पर्यटन प्रवर्द्धनका नाममा सिमसार क्षेत्रमा भइरहेका केही अनियन्त्रित गतिविधि कछुवाहरूका लागि अभिसाप बन्दै गएका छन् । “वनभोज मनाउनेको घुइँचो, चर्को आवाजमा बज्ने सङ्गीत र जथाभावी फालिने प्लास्टिकजन्य फोहरले पानीको गुणस्तर मात्र बिगारेको छैन, कछुवाको शान्त वातावरणलाई खलल पु¥याएको छ । सिमसार क्षेत्र कछुवा जस्ता थुप्रै रैथाने प्रजातिको मुख्य बासस्थान हो । यसको संरक्षण गर्नु सबैको दायित्व हो”, उहाँले भन्नुभयो ।
राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषका संरक्षण अधिकृत पोखरेलले जथाभावी फाल्ने प्लास्टिकजन्य फोहर कछुवासहित अन्य जीवले निल्न सक्ने वा त्यसमा अल्झिएर मृत्यु हुनसक्ने भएकाले यसतर्फ सबै सचेत हुनुपर्नेमा जोड दिनुभयो । “विशेष गरेर समुद्री क्षेत्रका कछुवा तथा जीवमा यो देखिएको छ । नेपालमा भने यो विषयमा तथ्याङ्कहरू कम छन्”, उहाँले भन्नुभयो ।
प्रदूषणले सिमसारको पारिस्थितिकीय प्रणाली बिगार्नुका साथै कछुवाले प्लास्टिकलाई खाना सम्झेर निल्दा उनीहरूको ज्यानै जाने जोखिम हुनसक्ने पोखरेलले बताउनुभयो । “प्लास्टिकजन्य फोहर टुक्रिएर माइक्रोप्लास्टिकमा परिणत हुन्छ । जसले जल र माटोको विषाक्तता बढाएर खाद्य चक्रलाई असर गर्दछ”, उहाँले भन्नुभयो ।
यसबाहेक, सिमसार तटमा जम्ने प्लास्टिकले कछुवाको गुँड बनाउने र अण्डा कोरल्ने प्राकृतिक प्रक्रियालाई अवरुद्ध सङ्कट निम्त्याउने संरक्षण अधिकृत पोखरेलले बताउनुभयो । कछुवालाई फुल पार्न र घाम ताप्नका लागि शान्त दलदल वा बालुवाको ढिस्को चाहिन्छ । सिमसारको सौन्दर्यीकरण गर्ने नाममा कङ्क्रिटका संरचनाहरू बनाइँदा उनीहरूको प्राकृतिक ओथारो बस्ने ठाउँ नासिँदै गएका छन् ।
“कछुवालाई पर्यटकको गतिविधि, उनीहरूले दिएको खानेकुरा, बाहिरबाट ल्याइएका मिचाहा प्रजातिका माछा तथा अन्य जीव, सडकमा गाडी कुद्धा निस्कने थर्कावट, निर्माण, विषादी आदिले असर गरेको हुन्छ”, डा रामचन्द्र अधिकारीले भन्नुभयो । कछुवा प्रकृतिको पहिचान तथा महत्वपूर्ण जन्तु भएकाले यसलाई संरक्षण गर्नुपर्नेमा उहाँले जोड दिनुभयो ।
बेतना सिमसार वन उपभोक्ता समिति अध्यक्ष शम्भू भट्टराईका अनुसार कछुवा तथा जिवजन्तुलाई कुनै पनि असर पुग्ने काम सिमसार समितिले नगरेको दाबी गर्नुभयो ।
“कछुवाहरूले पानी सफा राख्न र मरेका जीवहरू खाएर पारिस्थितिक प्रणालीलाई सन्तुलित बनाउन मद्दत गर्छन् । कतिपय अवस्थामा माछा मार्ने जालमा परेर वा स्थानीयस्तरमा कछुवाको महत्व नबुझ्दा यी दुर्लभ जीवले ज्यान गुमाउनु परिरहेको छ”, उहाँले भन्नुभयो । रासस
