नारायणी रजौरे
दाङ – तीन वर्षजति अघि निल काटा र संैजनको झाडी रहेको दाङको गढवा गाउँपालिका वडा नं ३ गोबरडिहाको बिद्यानगरमा अहिले हरियालीमा छाएको छ ।
हरिया बोटमा लटरम्म फलेको छ कागती । दुई वर्षपछि अहिले त्यहाँ पुग्ने मानिस झुक्किन्छन् र त्यही ठाउँ हो कि होइन भनेर यताउता हेर्न थाल्छन् ।
उनीहरुको ध्यान हरियाली र यतिमात्र नभएर लटरम्म फलेका कागतीले तान्न थाल्छ । बाटो हिँड्ने मात्र होइन कि यतिखेर त्यहाँका स्थानीय गाउँले पनि कागती खेती हेर्न पुग्ने गरेका छन् ।
ती पौरखी किसान हुन्– गढवा गाउँपालिका वडा नं ३ गोबरडियाका ३० वर्षीय युवा अन्जित चौधरी । उहाँले व्यवासायीक रुपमा गर्नु भएको उन्नत जातको कागती खेतिले उहाँको जीवन राम्ररी चलेको मात्र होइन यस स्थानकै शोभा बढाइदिएको छ ।
चौधरीले डि एण्ड के सिट्स कृषि फार्म खोलेर व्यवसायीक रुपमा उन्नत जातको कागती खेति गर्न थाल्नुभएको छ ।
विस २०७४ मा उहाँले यहाँको १० विघा जमिन २५ वर्षका लागि भाडामा लिएर सुरुमा २० लाख रुपैयाँ लगानी गरेर व्यवसायीक रुपमा उन्नत जातको कागती खेती थालेको उहाँले बताउनुभयो ।
उहाँले १० विगा जमिनमध्ये साढे ६ विघामा कागती खेती गर्नु भएको छ भने अन्य जमिनमा रेशम खेती छ । धनकुटामा रहेको बनस्पति उद्यानबाट सुन कागती १ र सुन कागती २ जातको उन्नत जातका तीन हजार कागतीका विरुवा खरिद गरी खेती थालेको उहाँको भनाई छ ।
सो जग्गाको वार्षिक रुपमा रु २ लाख भाडा तिर्नुहुन्छ । उहाँले अहिले दुई जनालाई पुर्ण रुपमा र ७ जनालाई आंशिक रुपमा रोजगारी दिइरहनुभएको छ ।
उहाँले भन्नु भयो “दुई वर्ष भयो विरुवा रोपेको एक बर्षमा नै फल्न थाले पनि सुरुको बर्षका अधिकांश दाना झरेर गए । फल धेरै लाग्ने तर बोटा साना भएकाले असर गर्ने हुँदा आम्दानी भएन । यसपटक भने कागतीको राम्रो आम्दानी हुन्छ भन्ने आशमा छाँै ।”
बाबु बाजेले धान, मकै, गहुँ खती गर्नुभयो र कृषि क्षेत्रमा नै रमाएर बस्नु भयो । मैले पनि अहिले क्याम्पसमा पढदै र परम्परागत खेतीले आम्दानी धेरै नहुँने हुँदा यो पेशालाई रोजेको छु– उहाँको भनाई छ । सफल हुन्छु भन्ने आशा पनि छ उहाँले भन्नुभयो । तर पनि केही समस्या रहेको भन्दै आफूलाई खेती लाई फस्टाउन सिँचाई र कागतीलाई रोग लागेमा कसरी बचाउने भन्ने चिन्ता छ उहाँलाई ।
उहाँले दक्ष प्राविधक र कीटनाशक औषधीको प्रयोग बारे सहयोग गरीदिन सरकारलाई आग्रह गर्नुभयो ।
त्यस्तै छाडा चौपायाको विगविगीले पनि आफुलाई समस्या गराएको उहाँको गुनासो छ ।
आफुलाई यो खेतीतर्फ उत्साहित गराउन गत वर्ष गढवा गाउँपालिकाले रु ३ लाख र कृषि ज्ञान माला केन्द्र घोराहीले रु २ लाख अनुदान उपलव्ध गराएको बताउनु भयो ।
उहाँको कागती फाराम यस क्षेत्रकै सबैभन्दा ठुलो रहेको र के कसरी खेती गर्ने भन्ने जानकारी लिन र अवलोकन गर्न अहिले सञ्चारकर्मी, सर्बसाधारण, कृषक र सरकारी उच्च ओदाका कृषि क्षेत्रका मानिसहरु आउने गरेको बताउनु भयो ।
उहाँको कागती बगैचामा भेटिनु भएका तुलसीपुर उपमहानगरपालिका वडा नं १० स्थायी घरभई हाल गोबरडिहामा डेरागरी बस्ने तेज प्रसाद शर्माले आफु चौधरीले गरेको कागती खेति देखेर निकै उत्साहीत भएको बताउनु भयो । शिक्षण पेशा गदै आउनु भएका २७ वर्षिय उहाँले भन्नुभयो– म यहीँ नजिकैको गाउँमा बस्छु प्राय बेलुकी घुम्न कागती खेतिमा नै आउने गरेको छु ।
दुई वर्षअघि मात्र निकै ठूलो झाडी थियो तर अहिले हेर्दा हेर्दै कागतीको बगैँचा बन्यो उहाँले भन्नु भयो ।
चौधरीले नेपालमा ८० प्रतिशत कागती भारत लगाएतका देशबाट आउने र २० प्रतिशतलाई मात्र यहाँ उत्पादन हुने भन्ने केही बर्ष पहिले एउटा समाचार पढेकोले आफूलाई यस खेतीमा लाग्न सोही समाचारले आकर्षित गरेको बताउनुहुन्छ ।
पुर्वी नेपालमा भ्रमण गएको बेलामा त्यहाँ गरेको कागती खेती अबलोकन गर्ने मौका पाएको र कागतीमा राम्रो सम्भावना देखेर यो खेतिमा लागेको उहाँको भनाई छ ।
चौधरीले कृषि प्रधान हाम्रो देशमा यहाँ कृषिका अत्यन्तै राम्रो सम्भावना र यही माटोमा मेहनत गरे मनग्गे आम्दानी गर्न सक्ने बताउनुहुन्छ ।
उहाँले यस पटक भएको आम्दानीबाट थोपा सिचाई र तारजाली लगाउने योजना बनाउनुभएको छ । राम्रो उत्पादन तथा आम्दानी भएमा कागती प्रशोधन केन्द्र समेत खोल्ने आफ्को योजना रहेको पनि उहाँ बताउनु भयो ।
उहाँले बर्षेनी युवाशक्ति रोजगारकालागि भारत तथा खाडी मुलक जाने गरेकोमा यसलाई राज्यले रोकेर आफ्नै देशमा यस्तै आयआजर्नमुलक काममा लगाउनुपर्ने सुझाव दिनुभयो ।
त्यसको लागि अनुदानमा ऋण, किटनाशक औषधी, विउ विउविजन, मल, सिचाईको व्यवस्था गरिनुपर्ने उहाँको सुझाव छ ।
त्यस्तै सीपमुलक कृषि कार्यक्रम दिनुपर्छ भन्नुहुन्छ उहाँ । ती विदेशीने युवाहरुलाई लक्षित गरी एकीकृत कृषि व्यवसाय फाराम सञ्चालन ल्याउन सके ती युवाहरुले स्वदेशमा नै राजगारी पाउन सक्ने उहाँको धारणा छ । रासस
